<div align="center"> <p>TITUS MACCIUS PLAUTUS

 

AMPHITRUO

Nunc quam rem oratum huc veni primum proloquar,

post argumentum huius eloquar tragoediae+.

quid? contraxistis frontem, quia tragoediam

dixi futuram hanc? deus sum, commutavero.

eandem hánc, si voltis, faciam ex tragoedia

(55)

55
comoedia ut sit omnibus isdem vorsibus.

utrum sit an non voltis+? sed ego stultior+,

quasi nesciam vos velle, qui divos siem.

teneo quid animi vostri super hac re siet:

faciam ut commixta sit: tragicomoedia.
(60)

60
nam me perpetuo facere ut sit comoedia,

reges quo veniant et di, non par arbitror.

quid igitur? quoniam hic servos quoque partes habet,

faciam sit, proinde ut dixi, tragicomoedia.

nunc hoc me orare a vobis iussit Iuppiter,
(65)

65
ut conquaestores singula in subsellia

eant per totam caveam spectatoribus+,

si cui favitores delegatos viderint,

ut is in cavea pignus capiantur togae;

sive quí ambissint palmam histrionibus
(70)

70
sive cuíquam artifici, si per scriptas litteras

sive qui ípse ambissit seu per internuntium,

sive adeo aediles perfidiose cui duint,

sirempse legem iussit esse Iuppiter+,

quasi mágistratum sibi alterive ambiverit.
(75)

75
virtute dixit vos victores vivere,

non ambitione neque perfidia: qui minus

eadem histrioni sit lex quae summo viro?

virtute ambire oportet, non favitoribus.

sat habet favitorum semper qui recte facit,
(80)

80
si illis fides est quibus est ea res in manu.

hoc quoque etiam mihi in mandatis dedit,

ut conquaestores fierent histrionibus:

qui sibi mandasset delegati ut plauderent

quive quo placeret alter fecisset minus+,
(85)

85
eius órnamenta et corium uti conciderent.

mirari nolim vos, quapropter Iuppiter

nunc histriones+ curet; ne miremini:

ipse hanc acturust Iuppiter comoediam.

quid? admirati estis? quasi vero novom
(90)

90
nunc proferatur, Ióvem facere histrioniam;

etiam, histriones anno+ cum in proscaenio+ hic

Iovem invocarunt+, venit+, auxilio+ is fuit.

[praeterea certo prodit in tragoedia.]

hanc fabulam, inquam, hic Iuppiter hodie ipse aget,
(95)

95
et ego una cum illo. nunc animum advortite,

dum huius argumentum éloquar comoediae.

hóc viri cénseo esse ómne, quidquíd tuom est.


 

 

 

VOCABULARIO

a, ab : (prep.abl) de, desde, a partir de; por (c. agente)
adeo, is, ire, ii, itum : ir hacia, acercarse
adeo, [adv.] hasta tal punto (ut + subj : hasta tal punto ... que]
admiror, aris, ari, atus sum : maravillarse, admirar
aedilis, is, m. : edil
ago, -is, agere, egi, actum : conducir, hacer, actuar; dar
alter, altera, alterum : uno de los dos, el otro (de dos);
ambitio, onis, f. : ambición
an, [conj.] acaso; [an...an...] si... o si
animus, -i, m. : ánimo, espíritu
annus, -i, m. : año
arbitror, arbitraris, arbitrari, arbitratus sum : [deponente] pensar, juzgar
argumentum, i, n. : argumento, prueba; motivo, objeto
artifex, icis, m. : artista, artífice, artesano; creador
auxilium, auxilii, n. : auxilio, socorro, ayuda
caueo, es, ere, caui, cautum : precaverse, cuidarse de, evitar
certo, [adv.] ciertamente, seguramente
certo, as, are : combatir, luchar, rivalizar
certus, -a, -um : cierto, -a; decidido, -a
commuto, as, are : cambiar, transformar
concido, is, ere, cidi, cisum : cortar, destrozar; dividir; derribar, golpear, herir, matar
contraho, is, ere, traxi, tractum : recoger, reunir; contraer; reducir, disminuir
cum, : [prep. abl.] con;
curo, as, are : cuidar, preocuparse
dedo, -is, dedere, dedidi, deditum: entregar; entregarse, rendirse
deus, i, m. : dios
dico, -is, dicere, dixi, dictum : decir
dico, as, are : dedicar, consagrar
diuus, a, um : divino
do, das, dare, dedi, datum : dar
dum, : [conj. sub. temporal] mientras que; hasta que
ego, mei : yo
eo, is, ire, iui (ii), itum : ir
et, : [conj. coord. copul.] y
etiam, : [adv.] también
ex, : [prep.+ abl] de, desde, a partir de; por
fabula, ae, f. : rumor; leyenda, mito; fábula
facio, facis, facere, feci, factum : hacer
fides, fidei, f. : fe, confianza, lealtad
fio, fis, fieri, factus sum : [pasiva del verbo facio] ser hecho; suceder
frons, ontis, f. : frente, rostro
futurus, a, um : [part. fut. de sum] futuro, venidero
habeo, -es, habere, habui, habitum : tener
hic, : [adv.] aquí
hic, haec, hoc : este, esta, esto (Pr. demostrativo)
histrio, onis, m. : histrión; actor, comediante
hodie, : [adv.] hoy
huc, : [adv.] acá, aquí, hacia aquí; hasta este punto; además de esto
idem, eadem, idem : mismo, el mismo
igitur, : [conj.coord.ilativo-conclusiva] así pues, por consiguiente
ille, illa, illud : aquel, aquella, aquello
in, : [prep.acus] a, hacia, para, contra;
inquam, : [v.defectivo] digo
inuoco, as, are : invocar; nombrar, llamar
ipse, ipsa, ipsum : mismo, -a; él mismo, ella misma, ello mismo
is, ea, id : este, esta, esto; él, ella, ello (Pr. anafórico)
iubeo, -es, iubere, iussi, iussum : ordenar, mandar
Iuppiter, Iouis, m. : Júpiter
lego, -as, legare, legavi, legatum : delegar, enviar en misión; legar
lex, legis, f. : ley, proyecto de ley
littera, ae, f. : letra; [pl.] carta
magistratus, us, m. : magistrado
mando, -as, mandare, mandavi, mandatum : entregar; confiar; encomendar, mandar
manus, -us, f. : mano; poder; [pl.] tropa
minus, : [adv.] menos
miror, aris, ari : asombrarse de, sorprender; admirar
nam, : [conj. coord.causal] pues, en efecto
ne, : [adv.] no;
neque, : [conj. copulativa, =nec] ni, y no
nescio, is, ire, iui, itum : no saber, ignorar
non, : [adv.] no
nunc, : [adv.] ahora
omnis, -e : todo
oporteo, : [verbo impersonal, se utiliza en 3ª persona] conviene, es necesario, debe
oportet, : [verbo impersonal] conviene, es necesario, debe
ornamentum, i, n. : equipo, armamento; adorno, ornamento; insignia
oro, -as, orare, oravi, oratum : suplicar, rogar, implorar
palma, ae, f. : palma; remo; rama de palmera
par, aris : igual, semejante, par; adecuado, conveniente; compañero, pareja
pars, partis, f. : parte, porción
pater, patris, m. : padre
per, : [prep.acus.] a través de, por; durante
perfidia, -ae, f.: perfidia, deslealtad
perpetuo, : [adv.] continuamente; siempre, perpetuamente
perpetuus, a, um : perpetuo, continuo, eterno
placeo, es, ere, cui, citum : agradar, deleitar; parecer bien; decidir
post, : [adv.] detrás, hacia atrás; [prep.acus.] detrás de, después de
praeterea, : [adv.] además; después
primum, : [adv.] por primera vez, primeramente
primus, -a, -um : [superlativo de prior] primero, -a
prodeo, is, ire, prodii, proditum : avanzar, ir; salir; aparecer, mostrarse; nacer, brotar
prodo, is, ere, didi, ditum : mostrar; sacar, exhalar; publicar, proclamar; traicionar
profero, fers, ferre, tuli, latum : presentar, entregar, ofrecer; citar, revelar; hacer avanzar; aplazar, diferir
proinde, : [adv.] pues, así pues; igualmente
quam, : [adv. interr.] cuán, cuánto, qué;
quapropter, : [adv.interr. y relat.] ¿por que?, por lo cual
quasi, : [conj.] como si; [adv.] como; casi
qui, quae, quod : [Pr. relat.] el cual, la cual, lo cual; que; quien
quia, : [conj.causal] porque
quis, quae, quid : [interr.] ¿quién? ¿cuál? ¿qué?
quo, : [adv.rel.] hacia donde; [adv.interr.] ¿hacia dónde?;
quoniam, : [conj.causal] porque
quoque, : [adv.] también
recte, : bien, rectamente, justamente, convenientemente
rectus, a, um : derecho, recto; justo; sencillo
rego, is, ere, rexi, rectum : dirigir, conducir; regir, gobernar
res, rei, f. : cosa, hecho, asunto
rex, regis, m. : rey
sat, : [adv.] bastante, sificientemente
scribo, is, ere, scripsi, scriptum : escribir
se, : [pron. reflexivo] se, a si, a él/ellos
sed, : [conj.adversativa] pero, mas, sin embargo
semper, : [adv.] siempre
seruo, -as, servare, servavi, servatum : observar, vigilar; conservar, guardar
seruus, - i, m. : esclavo
seu, :[conj.disyuntiva] o si; ya...ya, sea que...sea que
si, : [conj. sub. condicional] si
singuli, singulae, singula : [pl.] uno a cada uno; de uno en uno, cada uno en particular
siue, : (=seu, conj.disyuntiva] o si; ya...ya, sea que...sea que
spectator, oris, m. : observador; espectador
stultus, a, um : necio, idiota
subsellium, i, n. : banquillo, banco, taburete; escaño
sum, es, esse, fui : ser, estar; haber, existir
summus, -a, -um : [superl.] el más alto, la parte más importante o más elevada
super, : ]adv.] encima, por encima, desde arriba, además; [prep.acus.] sobre, encima de, más allá de, cerca de; [prep.abl.] sobre, encima de, además de
T, : [abreviación de Titus] Tito
teneo, -es, tenere, tenui, tentum : tener, coger, sujetar; ocupar
toga, ae, f. : toga
totus, -a, -um : todo, entero
tragoedia, ae, f. : tragedia
uello, is, ere, uelli/uulsi, uulsum : arrancar; atormentar, inquietar
uero, : [adv.] verdaderamente, sí; [conj.advers.] pero, sin embargo
uerus, a, um : verdadero
uictor, oris, m. : vencedor
uideo, -es, videre, vidi, visum : ver
uir, uiri, m. : hombre, varón
uirtus, virtutis, f. : valentía, bravura; virtud
uiuo, is, ere, uixi, uictum : vivir
unus, -a, -um : uno, -a; un, alguno, -a; único, -a
uolo, uis, uelle : querer
uos, uestrum : vosotros
ut, : [conj.sub.+ Indicativo] como (comparativa);
uter, tra, trum : [relat.] aquel de los dos que; [interr.] ¿cuál de los dos?; [indef.] uno de los dos
uti, = ut
utor, uteris, uti, usus sum : servirse de
venio, -is, venire, veni, ventum : venir